Ba cửa vào thị trường lao động châu Âu, và cửa nào hợp với ai

Người ngoài EU muốn làm việc ở châu Âu không có một con đường mà có ba, và chúng khác nhau về điều kiện, tốc độ và mức độ phụ thuộc vào người khác.

Chọn đúng cửa cho hoàn cảnh của mình tiết kiệm rất nhiều thời gian.

Cửa 1 — chủ sử dụng lao động bảo lãnh

Đây là con đường phổ biến nhất: bạn tìm được việc trước, rồi công ty đứng ra làm thủ tục.

Đặc điểm:

• Bạn phụ thuộc vào việc có công ty chịu nhận và chịu làm thủ tục
• Nhiều nước yêu cầu kiểm tra thị trường lao động — công ty phải chứng minh không tuyển được người trong nước hoặc trong khối. Điều này làm quy trình chậm và khó hơn
• Giấy tờ của bạn gắn với công ty đó, ít nhất trong giai đoạn đầu — đổi việc cần thủ tục
• Công việc phải đạt điều kiện về mức lương và về mức độ phù hợp với trình độ

Điểm phụ thuộc là điểm yếu lớn nhất của cửa này, và nó có hệ quả thực tế: vị thế thương lượng của bạn yếu hơn người bản địa trong giai đoạn đầu.

Biết điều đó không phải để chấp nhận điều kiện xấu, mà để lên kế hoạch thoát khỏi tình trạng phụ thuộc càng sớm càng tốt — bằng cách đạt bậc giấy tờ không còn gắn với một chủ cụ thể.

Cửa 2 — giấy phép cho lao động trình độ cao

Nhiều nước châu Âu có một loại giấy phép riêng cho lao động có trình độ và mức lương trên một ngưỡng, với các ưu điểm đáng kể so với cửa 1:

• Thủ tục nhanh hơn
• Thường được miễn kiểm tra thị trường lao động
• Điều kiện đưa gia đình đi kèm thuận hơn, và vợ hoặc chồng thường được làm việc
• Lộ trình tới cư trú dài hạn thường ngắn hơn
• Ở một số trường hợp, dễ chuyển sang nước thành viên khác hơn

Điều kiện chính thường gồm bằng đại học hoặc kinh nghiệm tương đương, một hợp đồng lao động đủ dài, và mức lương đạt ngưỡng quy định — ngưỡng này khác nhau theo nước và theo ngành, và thường được điều chỉnh hàng năm.

Lời khuyên thực tế: nếu bạn gần đạt ngưỡng, hãy đưa nó vào cuộc thương lượng lương. Một khoản chênh lệch nhỏ có thể là khác biệt giữa hai loại giấy tờ có giá trị rất khác nhau.

Đây là một trong những thông tin có giá trị thực tế cao nhất trong cả danh mục này, và rất nhiều người không biết để dùng.

Cửa 3 — sang trước, tìm việc sau

Một số nước có giấy tờ cho phép người có trình độ sang tìm việc trong một khoảng thời gian nhất định, thường vài tháng tới một năm.

Ai hợp với cửa này:

• Người có trình độ và kinh nghiệm tốt nhưng khó được tuyển từ xa
• Người có đủ tài chính để tự trang trải trong thời gian tìm việc
• Người sẵn sàng chấp nhận rủi ro không tìm được việc trong thời hạn

Ưu điểm lớn nhất: có mặt tại chỗ làm tăng đáng kể khả năng được tuyển. Nhiều nhà tuyển dụng ngại tuyển người đang ở nước ngoài vì thủ tục phức tạp và vì không phỏng vấn trực tiếp được.

Nhược điểm: đồng hồ chạy, và bạn tự chịu toàn bộ chi phí trong thời gian đó.

Một biến thể quan trọng đã bàn ở danh mục du học: sinh viên tốt nghiệp tại chính nước đó thường có giấy tờ tìm việc thuận lợi hơn. Đây là lý do lộ trình du học rồi ở lại làm việc là con đường phổ biến nhất và cũng chắc chắn nhất.

Chọn cửa nào — bảng quyết định nhanh

• Có nghề chuyên môn và mức lương cao, tìm được việc từ xa → cửa 2
• Có nghề nhưng khó tìm việc từ xa, có tài chính dự phòng → cửa 3
• Đã có lời mời làm việc rồi → cửa 1 hoặc cửa 2, hỏi công ty làm theo diện nào và đề nghị diện có lợi hơn cho bạn
• Chưa có nghề chuyên môn ở mức cạnh tranh → cân nhắc lộ trình du học trước
• Ngành có điều kiện hành nghề → giải quyết công nhận bằng cấp trước, mọi cửa đều tắc nếu chưa có chứng chỉ hành nghề

Mục cuối là mục hay bị bỏ qua và tốn kém nhất — như đã bàn ở danh mục du học.

Ngành nào đang thiếu người

Nhiều nước công bố danh sách ngành nghề thiếu hụt, và với các ngành trong danh sách đó thì thủ tục thường nhẹ hơn — có khi được miễn kiểm tra thị trường lao động hoặc hạ ngưỡng lương.

Các nhóm thường xuyên xuất hiện trong danh sách của nhiều nước:

• Y tế — điều dưỡng, bác sĩ, kỹ thuật viên; nhu cầu lớn do dân số già hoá
• Công nghệ thông tin
• Kỹ thuật — cơ khí, điện, xây dựng
• Nghề thủ công và kỹ thuật viên — thợ điện, thợ hàn, thợ lắp đặt
• Vận tải và hậu cần

Nhóm thứ tư đáng chú ý vì nó ít được nói tới trong cộng đồng người Việt: ở nhiều nước châu Âu, nghề kỹ thuật lành nghề đang thiếu nghiêm trọng, thu nhập tốt, và lộ trình giấy tờ rõ ràng.

Nguyên nhân là nhiều thế hệ trẻ ở đó chọn học đại học thay vì học nghề, tạo ra khoảng trống lớn.

Với người có tay nghề thật, đây là một cửa ít cạnh tranh hơn nhiều so với các ngành mà ai cũng nhắm vào.

Lưu ý quan trọng: nghề kỹ thuật thường thuộc nhóm cần công nhận bằng nghề, và thường yêu cầu tiếng bản địa ở mức làm việc được — vì công việc là phối hợp với đồng nghiệp và khách hàng tại chỗ.

Câu hỏi thường gặp