Với người độc thân, chi phí sống ở châu Âu cao hơn ở Việt Nam khá nhiều. Với gia đình có con, phép tính đổi hẳn — và thường đổi theo hướng có lợi.
Lý do là các khoản lớn nhất trong ngân sách nuôi con ở Việt Nam phần lớn biến mất hoặc giảm rất mạnh.
| Giảm mạnh | học phí, chi phí y tế, học thêm |
|---|---|
| Có thêm | trợ cấp con ở nhiều nước |
| Đắt hơn | gửi trẻ dưới tuổi đi học, dịch vụ trông trẻ |
| Đắt hơn nhiều | mọi thứ cần thuê người làm |
Những khoản giảm mạnh
Học phí phổ thông. Trường công ở châu Âu miễn phí hoặc gần như miễn phí, và chất lượng trường công nhìn chung tốt — khác với tình huống ở nhiều nước nơi phụ huynh phải chọn trường tư để có chất lượng.
Đây là điểm cần nhấn vì nó đảo ngược một giả định: ở phần lớn châu Âu, trường công là lựa chọn mặc định của cả tầng lớp trung lưu, không phải lựa chọn khi không đủ điều kiện.
Học thêm. Văn hoá học thêm ngoài giờ ở mức như ở Việt Nam hầu như không tồn tại ở phần lớn các nước châu Âu. Đây là một khoản lớn biến mất khỏi ngân sách, và cũng là một thay đổi lớn về nhịp sống của trẻ.
Y tế. Khám chữa bệnh cho trẻ nằm trong hệ thống bảo hiểm. Với gia đình có con nhỏ hay ốm, đây là khoản có giá trị thực tế rất lớn và khó nhìn thấy cho tới khi cần.
Đại học. Như đã bàn ở danh mục du học, học phí đại học công ở nhiều nước rất thấp. Với gia đình có con sắp vào đại học, đây có thể là khoản tiết kiệm lớn nhất trong cả quyết định di cư.
Trợ cấp con
Nhiều nước châu Âu có trợ cấp trả hàng tháng cho mỗi trẻ, và ở một số nước khoản này không phụ thuộc thu nhập của cha mẹ.
Ngoài ra thường có:
- Trợ cấp thai sản và nghỉ chăm con có lương, thường khá dài và áp dụng cho cả cha lẫn mẹ
- Giảm thuế theo số con
- Hỗ trợ chi phí gửi trẻ theo thu nhập
- Ưu tiên trong xét nhà ở xã hội ở một số nước
Điều quan trọng cần biết: người nước ngoài cư trú hợp pháp và đóng góp vào hệ thống thường có quyền hưởng các khoản này — nhưng phải nộp đơn, chúng không tự động tới.
Đây là chỗ nhiều gia đình Việt bỏ lỡ vì không biết mình có quyền. Hỏi cơ quan phụ trách gia đình ở địa phương ngay khi ổn định.
Khoản đắt hơn: gửi trẻ nhỏ
Đây là khoản gây sốc nhất, và nó rơi vào giai đoạn trước khi trẻ đi học chính thức.
Chi phí nhà trẻ ở châu Âu cao vì nhân công đắt và vì quy định về tỷ lệ người trông trên số trẻ rất chặt.
Mức độ khác nhau rất lớn giữa các nước: một số nước trợ giá mạnh làm chi phí thực trả thấp, một số nước thì đây là khoản lớn thứ hai sau tiền nhà.
Ngoài tiền còn có vấn đề chỗ: ở nhiều thành phố, danh sách chờ nhà trẻ rất dài và phải đăng ký từ rất sớm, có nơi ngay khi biết có thai.
Nếu gia đình bạn có con nhỏ, đây là hai câu phải hỏi trước khi chọn nước và chọn thành phố:
- Chi phí gửi trẻ thực trả sau trợ giá là bao nhiêu?
- Thời gian chờ có chỗ là bao lâu, và đăng ký khi nào?
Câu thứ hai quan trọng không kém câu thứ nhất, vì không có chỗ gửi trẻ nghĩa là một người phải ở nhà — và đó là mất một nguồn thu nhập, khoản này lớn hơn nhiều so với học phí nhà trẻ.
Khoản đắt hơn: mọi dịch vụ cần người
Đây là thay đổi lối sống thật với gia đình Việt Nam:
- Không có người giúp việc ở mức chi phí quen thuộc
- Trông trẻ ngoài giờ rất đắt
- Ăn ngoài đắt, nên phần lớn gia đình nấu ăn ở nhà
- Không có ông bà ở gần — đây là mất mát lớn nhất và ít được tính nhất
Điểm cuối đáng nói thẳng: với nhiều gia đình Việt, sự hỗ trợ của ông bà là một phần hạ tầng nuôi con. Mất nó là một chi phí thật, chỉ không hiện ra bằng tiền.
Nó thể hiện qua việc cha mẹ phải tự làm mọi việc, ít thời gian riêng hơn, và khó xoay xở khi con ốm — vì khi con ốm thì một người phải nghỉ làm.
Tin đỡ hơn: nhiều nước có chế độ nghỉ chăm con ốm có lương với số ngày nhất định mỗi năm. Hỏi rõ quyền này, vì nó được thiết kế đúng cho tình huống đó.
Một cân nhắc không phải tiền
Ngoài tiền, có một điều nên nghĩ tới khi quyết định vì con:
Trẻ chuyển sang môi trường mới thường hoà nhập nhanh về ngôn ngữ nhưng cần thời gian về mặt xã hội. Độ tuổi chuyển đi ảnh hưởng nhiều: trẻ nhỏ thích nghi dễ hơn, trẻ tuổi vị thành niên khó hơn đáng kể.
Và có một câu hỏi dài hạn mà các gia đình di cư ở mọi nơi đều gặp: con bạn sẽ lớn lên với ngôn ngữ và văn hoá khác với bạn.
Điều này không xấu, nhưng nó là thật, và nó cần được chuẩn bị chứ không phải để nó tự diễn ra — giữ tiếng Việt cho con đòi hỏi nỗ lực chủ động của cha mẹ, và nó dễ hơn nhiều khi bắt đầu sớm.
Câu hỏi thường gặp
Nuôi con ở châu Âu đắt hơn ở Việt Nam không?
Thường là rẻ hơn về tổng thể, vì học phí, học thêm và chi phí y tế giảm mạnh, cộng thêm trợ cấp con ở nhiều nước. Khoản đắt hơn tập trung ở giai đoạn gửi trẻ trước tuổi đi học.
Người nước ngoài có được hưởng trợ cấp con không?
Thường có nếu cư trú hợp pháp và đóng góp vào hệ thống — nhưng phải nộp đơn, các khoản này không tự động tới, và nhiều gia đình Việt bỏ lỡ vì không biết.
Hai câu phải hỏi nếu có con nhỏ là gì?
Chi phí gửi trẻ thực trả sau trợ giá là bao nhiêu, và thời gian chờ có chỗ là bao lâu — vì không có chỗ gửi trẻ nghĩa là một người phải ở nhà.
Mất mát nào ít được tính nhất?
Sự hỗ trợ của ông bà — với nhiều gia đình Việt đó là một phần hạ tầng nuôi con, và mất nó là chi phí thật dù không hiện ra bằng tiền.